The Sufism of the Rubáiyát, or, the Secret of the Great Paradox

«تصوف رباعیات» (The Sufism of the Rubáiyát) تفسیری عرفانی از رباعیات خیام در ترجمهٔ مشهور ادوارد فیتزجرالد است که نورتون اف. دبلیو. هیزلدین نوشته است؛ چاپ دوم آن با حق نشر ۱۹۰۸ در دست است. زیرعنوان کتاب «راز تناقض بزرگ» است و کوشش می‌کند نشان دهد ظاهر بدبینانه و باده‌ستای رباعیات رمزی صوفیانه دارد.

پس از پیشگفتار، نویسنده صد بند ترجمه را یک‌به‌یک شرح می‌دهد و می‌کوشد معنای باطنی واژه‌هایی چون شراب، ساقی، میخانه و کوزه را در سنت عرفان ایرانی باز کند. این خوانش با نگاه رایج به خیام به‌عنوان شاعری شک‌گرا و لذت‌جو فرق دارد و در زمان خود محل بحث بود.

این کتاب بیشتر برای کسانی جذاب است که به تأثیر شعر فارسی در جهان انگلیسی‌زبان، تفسیرهای عرفانی و تاریخ دریافت رباعیات در غرب علاقه دارند. خواننده باید بداند که این اثر شرحی تفسیری است، نه ترجمهٔ مستقیم از فارسی.