The Theory of Moral Sentiments

«نظریهٔ عواطف اخلاقی» نخستین کتاب آدام اسمیت است که در ۱۷۵۹، هفده سال پیش از «ثروت ملل»، منتشر شد. اسمیت آن را از مهم‌ترین کارهای خود می‌دانست و تا پایان عمر بارها بازنگری‌اش کرد. نسخهٔ حاضر از روی چاپی دوبلینی از سال ۱۷۷۷ فراهم شده و رسالهٔ «دربارهٔ منشأ زبان‌ها» را نیز به پیوست دارد.

موضوع کتاب اقتصاد نیست، اخلاق است: چرا آدم‌ها به سرنوشت دیگران اهمیت می‌دهند، حتی وقتی نفعی در آن ندارند؟ و بر چه پایه‌ای رفتار دیگران و سپس رفتار خودمان را داوری می‌کنیم؟ پاسخ اسمیت «همدلی» است — توانایی ما در گذاشتن خود به جای دیگری — و مفهوم مشهور «ناظر بی‌طرف»: صدای درونی‌ای که ما را وامی‌دارد خود را از بیرون ببینیم. کتاب در بخش‌های پیاپی به شایستگی و ناشایستگی، عدالت و نیکوکاری، اثر بخت و اقبال بر داوری اخلاقی، فضیلت‌ها و نظام‌های فلسفهٔ اخلاق پیش از اسمیت می‌پردازد.

خواندن این کتاب تصویر رایج از اسمیت را دگرگون می‌کند: کسی که از «دست نامرئی» سخن گفت، پیش از هر چیز فیلسوف اخلاق بود و بازار را هرگز جدا از اخلاق، عرف و همدلی نمی‌دید. نثر کتاب روشن و پر از مثال‌های زندگی روزمره است و برای علاقه‌مندان فلسفهٔ اخلاق، روان‌شناسی و تاریخ اندیشهٔ اقتصادی خواندنی است.