The Critique of Pure Reason

«سنجش خرد ناب» (۱۷۸۱؛ ویراست دوم ۱۷۸۷) اثر اصلی ایمانوئل کانت و یکی از دشوارترین و اثرگذارترین کتاب‌های فلسفهٔ جدید است. این نسخه ترجمهٔ انگلیسی جان میکلجان است و پیشگفتارهای هر دو ویراست را در بر دارد. کانت میان دو اردوگاه زمانه‌اش ایستاده بود: عقل‌گرایانی که شناخت را از خرد می‌دانستند و تجربه‌گرایانی چون هیوم که همه‌چیز را به حواس بازمی‌گرداندند.

پرسش محوری کتاب این است: «احکام ترکیبی پیشین چگونه ممکن‌اند؟» — یعنی چگونه می‌توانیم پیش از تجربه چیزی دربارهٔ جهان بدانیم. پاسخ کانت این است که ذهن جهان را منفعلانه دریافت نمی‌کند، بلکه آن را با صورت‌های خود شکل می‌دهد: زمان و مکان به‌عنوان صورت‌های شهود، و مقولات فاهمه، از جمله علیت. «حسیات استعلایی» به زمان و مکان می‌پردازد، «تحلیل استعلایی» به مقولات، و «دیالکتیک استعلایی» نشان می‌دهد خرد وقتی از مرز تجربه فراتر می‌رود — دربارهٔ نفس، جهان در کلیتش و خدا — در تعارض‌ها و توهم‌ها گرفتار می‌شود.

نتیجه این است که ما هرگز به «شیء فی‌نفسه» دسترسی نداریم، فقط به جهان پدیدارها. کانت خود این دگرگونی را با انقلاب کوپرنیکی مقایسه کرد. کتاب به‌سختی خوانده می‌شود، اما بی‌آن فهم دو قرن فلسفهٔ پس از کانت، از ایدئالیسم آلمانی تا فلسفهٔ تحلیلی، ممکن نیست. برای دانشجویان و خوانندگان پیگیر فلسفه متنی ناگزیر است.