Emile, or On Education

«امیل، یا دربارهٔ تربیت» رسالهٔ بزرگ ژان-ژاک روسو دربارهٔ آموزش است که در قالب داستانی آموزشی نوشته شده: روسو کودکی خیالی به نام امیل را از تولد تا ازدواج زیر نظر مربی‌اش پرورش می‌دهد و در هر مرحله نشان می‌دهد که آموزش باید چگونه باشد. کتاب با جمله‌ای مشهور آغاز می‌شود: هر چیز چون از دست آفریدگار بیرون می‌آید نیک است و در دست انسان تباه می‌شود.

ایدهٔ محوری روسو این است که کودک بزرگ‌سالی کوچک نیست؛ مرحله‌های رشد خود را دارد و آموزش باید از طبیعت او پیروی کند، نه از خواست جامعه. کودک باید از راه تجربه و پیامدهای طبیعی کارهایش بیاموزد، نه از کتاب و موعظه. کتاب در پنج بخش پیش می‌رود: از نوزادی تا نوجوانی، آموختن حرفه، پرورش اخلاقی و دینی — که بخش مشهور «اعتراف‌نامهٔ ایمان کشیش ساووایی» را در بر دارد — و سرانجام تربیت سوفی، همسر آیندهٔ امیل.

ژان-ژاک روسو (۱۷۱۲–۱۷۷۸)، فیلسوف و نویسندهٔ ژنوی، این کتاب را در ۱۷۶۲ منتشر کرد؛ همان سال «قرارداد اجتماعی». «امیل» بی‌درنگ در پاریس و ژنو ممنوع و سوزانده شد و روسو ناچار به گریز گشت. دیدگاه‌های بخش پنجم دربارهٔ تربیت دختران از همان زمان نقد شد و مری ولستون‌کرافت مستقیماً به آن پاسخ داد.

این نسخه ترجمهٔ انگلیسی باربارا فاکسلی است. کتاب سرچشمهٔ بسیاری از ایده‌های مدرن دربارهٔ کودکی و آموزش است و برای معلمان، والدین و دانشجویان فلسفه خواندنی است.