Socialism

جان استوارت میل، که به‌عنوان بزرگ‌ترین مدافع آزادی فردی در قرن نوزدهم شناخته می‌شود، در سال‌های پایانی عمر به سوسیالیسم توجهی جدی پیدا کرد. در ۱۸۶۹، با دیدن گسترش اندیشه‌های سوسیالیستی در میان کارگران همهٔ کشورهای صنعتی، تصمیم گرفت کتابی جامع دربارهٔ سوسیالیسم بنویسد. مرگش در ۱۸۷۳ این طرح را ناتمام گذاشت و آنچه ماند، پیش‌نویس چند فصل نخست بود که دخترخوانده‌اش، هلن تیلر، در ۱۸۷۹ در نشریهٔ «فورتنایتلی ریویو» منتشر کرد.

میل در این فصل‌ها نخست انتقادهای سوسیالیست‌ها به نظام موجود را بازگو می‌کند — فقر، نابرابری، رقابت ویرانگر — و بخش بزرگی از آن‌ها را جدی می‌گیرد. سپس این انتقادها را می‌سنجد، برخی را اغراق‌آمیز می‌یابد، و دشواری‌های سوسیالیسم را بررسی می‌کند: مسئلهٔ انگیزه و مدیریت، و خطر تمرکز قدرت در طرح‌های انقلابی و متمرکز. او به آزمایش‌های تدریجی و محلی، چون تعاونی‌های کارگری، خوش‌بین‌تر است و سرانجام تأکید می‌کند که نهاد مالکیت خصوصی را باید بر پایهٔ سودمندی همگانی بازنگری و اصلاح کرد.

این فصل‌ها، با وجود ناتمامی، تصویری روشن از ذهنی منصف و دقیق در رویارویی با یکی از بزرگ‌ترین پرسش‌های عصرش به دست می‌دهند. برای کسی که «دربارهٔ آزادی» یا «اصول اقتصاد سیاسی» میل را خوانده، دیدن اینکه همان ذهن در پایان عمر به کجا رسید، خواندنی است.