The Effects of Cross & Self-Fertilisation in the Vegetable Kingdom

«اثر تلقیح متقابل و خودتلقیحی در عالم گیاهان» (The Effects of Cross and Self Fertilisation in the Vegetable Kingdom) از چارلز داروین در ۱۸۷۶ در لندن منتشر شد. این کتاب پیش از آن منتشر شده‌های او دربارهٔ تلقیح گیاهان بخشی از استدلال او برای اهمیت تنوع در نظریهٔ تکامل است.

داروین سال‌ها گیاهان را در شرایط یکسان می‌کاشت: یک گروه از تلقیح دو گیاه متفاوت و گروه دیگر از خودتلقیحی. سپس رشد، قد، باروری و تعداد دانه‌ها را مقایسه می‌کرد. فصل‌های کتاب به خانواده‌های گیاهی مختلف، مانند پیچکیان، گل‌میمونیان، چلیپاییان و باقلاییان اختصاص دارد و نتیجه‌ها با جدول‌های دقیق آمده است.

کتاب نمونه‌ای درخشان از روش علمی داروین است و برای دانشجویان زیست‌شناسی، گیاه‌شناسی و علاقه‌مندان به تاریخ تکامل ارزشمند است.