The Jew, The Gypsy and El Islam

«یهودی، کولی و اسلام» مجموعه‌ای از نوشته‌های منتشرنشدهٔ ریچارد فرانسیس برتون، مستشرق و جهانگرد انگلیسی، است که پس از مرگش ویراستار آن، و. ه. ویلکینز، با پیشگفتار و یادداشت‌هایی در ۱۸۹۸ منتشر کرد. برتون مترجم «هزار و یک شب» و نویسندهٔ «زیارت من به مکه» بود و همین شهرت به متن اهمیت می‌داد.

کتاب سه گفتار را در بر می‌گیرد: دربارهٔ جامعهٔ یهودی، دربارهٔ کولی‌ها و ریشهٔ آنان، و دربارهٔ اسلام. برتون خود سفری مخفیانه به حج با نام حاجی عبدالله کرده بود و دانش دست‌اولش از جهان اسلام مایهٔ قلم او در بخش سوم است. پیشگفتار ویلکینز تاریخچهٔ دست‌نوشته‌ها را شرح می‌دهد.

کتاب نمونه‌ای از شرق‌شناسی ویکتوریایی است و برخی داوری‌های آن، به‌ویژه دربارهٔ یهودیان، با معیارهای امروز تعصب‌آمیز و گمراه‌کننده است. برای پژوهشگران تاریخ شرق‌شناسی و نگرش اروپایی‌ها به اقوام و ادیان، و دوستداران برتون به‌عنوان یکی از شخصیت‌های جنجالی، سند جالبی است.