Three Dialogues Between Hylas and Philonous

«سه گفت‌وگو میان هیلاس و فیلونوس» (۱۷۱۳) مشهورترین و خوش‌خوان‌ترین اثر جرج برکلی، فیلسوف و اسقف ایرلندی، است. برکلی چند سال پیش‌تر در «رساله‌ای در اصول دانش بشری» نظریهٔ خود را گفته بود، اما کتاب درست فهمیده نشد؛ پس همان اندیشه را در قالب گفت‌وگویی زنده و صبح‌گاهی در باغ دوباره نوشت تا خوانندهٔ عادی هم بتواند قدم‌به‌قدم دنبالش کند.

هیلاس (به یونانی یعنی «ماده») از دیدگاه رایج دفاع می‌کند: اشیا جدا از ذهن ما وجود دارند. فیلونوس («دوستدار ذهن») با پرسش‌هایی پیاپی دربارهٔ گرما و سرما، رنگ، مزه، شکل و حرکت نشان می‌دهد که هر چه از اشیا می‌دانیم، چیزی جز ادراک نیست؛ و «مادهٔ» ادراک‌نشده مفهومی تهی است. شعار برکلی همین است: «بودن، یعنی ادراک‌شدن». در گفت‌وگوی سوم، خدا تضمین‌کنندهٔ پایداری جهان می‌شود: درخت در حیاط وقتی کسی نگاهش نمی‌کند هم هست، چون همواره در ذهن خدا ادراک می‌شود.

زیرعنوان کتاب، «در مخالفت با شکاکان و ملحدان»، نشان می‌دهد که برکلی خود را مدافع فهم عرفی و دین می‌دانست، نه منکر جهان. اعتراض‌های هیلاس همان اعتراض‌هایی است که به ذهن خواننده می‌رسد، و همین کتاب را برای آشنایی با ایدئالیسم و بحث تجربه‌گرایی انگلیسی (لاک، برکلی، هیوم) بهترین نقطهٔ شروع می‌کند. نثر انگلیسی قرن هجدهمی‌اش روشن و نسبتاً ساده است.