A Pluralistic Universe

«جهان کثرت‌گرا» مجموعهٔ سخنرانی‌های ویلیام جیمز (۱۸۴۲–۱۹۱۰)، فیلسوف و روان‌شناس آمریکایی، در سلسله‌سخنرانی‌های هیبرت در کالج منچستر آکسفورد است که در ۱۹۰۹، یک سال پیش از مرگش، منتشر شد. زیرعنوان کتاب، «وضعیت کنونی فلسفه»، نشان می‌دهد که جیمز می‌خواهد با گرایش غالب زمانه‌اش رودررو شود.

در آن روزگار ایدئالیسم مطلق، به پیروی از هگل و با چهره‌هایی چون بردلی و رویس، بر فلسفهٔ انگلیسی‌زبان حاکم بود و واقعیت را یک «مطلق» یکپارچه می‌دانست. جیمز در برابر این «جهان یک‌پارچه» از جهانی دفاع می‌کند که واقعاً چندگانه است؛ جهانی که پاره‌هایش با هم پیوند دارند اما هیچ‌گاه در یک کل بسته جمع نمی‌شوند و همیشه چیزی بیرون از هر نظام می‌ماند.

جیمز پس از نقد هگل و ایدئالیسم یگانه‌انگار، به سراغ فشنر، روان‌شناس و فیلسوف آلمانی، و به‌ویژه برگسون می‌رود و از نقد برگسون بر «عقل‌گرایی» مفهومی بهره می‌گیرد. او استدلال می‌کند که تجربهٔ زیسته جاری، ناتمام و پیوسته است و مفهوم‌ها تنها برش‌هایی از آن‌اند.

کتاب با نثری زنده و صمیمی نوشته شده و برای علاقه‌مندان فلسفهٔ عمل‌گرایی، متافیزیک و دین، مدخلی خواندنی به آخرین اندیشه‌های جیمز است.