Time and Free Will

«زمان و اختیار» ترجمهٔ انگلیسی رسالهٔ دکترای هانری برگسون، «جستاری دربارهٔ داده‌های بی‌واسطهٔ آگاهی»، است که در ۱۸۸۹ در پاریس منتشر شد. ترجمهٔ حاضر را اف. ال. پوگسون با اجازهٔ نویسنده انجام داده است.

کتاب سه فصل دارد. فصل نخست نشان می‌دهد که حالت‌های روانی مانند شادی یا درد را نمی‌توان مثل مقدارهای فیزیکی اندازه گرفت. فصل دوم استدلال اصلی برگسون را پیش می‌کشد: ما زمان را با مکان اشتباه می‌گیریم و آن را به لحظه‌های جدا و شمارش‌پذیر تقسیم می‌کنیم، در حالی که زمانِ زیسته در آگاهی، جریانی پیوسته و درهم‌تنیده است که برگسون آن را «دیرند» می‌نامد.

فصل سوم از اینجا به مسئلهٔ اختیار می‌رسد: هم جبرگرایان و هم مدافعان اختیار، کنش انسان را در قالبی مکانی و ایستا تصور کرده‌اند؛ اما اگر زمان را چون دیرند بفهمیم، عمل آزاد آن است که از کل شخصیت ما برمی‌خیزد.

این کتاب نقطهٔ آغاز فلسفهٔ برگسون است و برای دانشجویان فلسفه، روان‌شناسی و علاقه‌مندان به مسئلهٔ زمان و آگاهی، اثری کلیدی به شمار می‌رود.