Time and Free Will

برگسون می‌گوید ما زمان را با مکان اشتباه می‌گیریم: ساعت، زمان را به لحظه‌های جدا و قابل شمارش تقسیم می‌کند، ولی زمانِ آگاهی پیوسته است و هر لحظه‌اش با لحظه‌های پیشین آمیخته. نامش را «دیرند» گذاشت.

از آنجا به مسئلهٔ اختیار می‌رسد: جبرگرایی وقتی معنا دارد که زمان را به نقطه‌های مجزا بشکنیم؛ در زمان زیسته، تصمیم از کل شخصیت برمی‌خیزد و قابل پیش‌بینی نیست.

این نخستین کتاب برگسون است و بنیاد بقیهٔ کارش. بر پروست و ویرجینیا وولف اثر مستقیم گذاشت.