The Evolution of Man

«تکامل انسان» (به آلمانی «آنتروپوگنی») اثر ارنست هکل، زیست‌شناس آلمانی و از پرشورترین مدافعان نظریهٔ داروین در قرن نوزدهم، است. نخستین چاپ آلمانی در ۱۸۷۴ منتشر شد و این نسخه ترجمهٔ انگلیسی جوزف مک‌کیب از چاپ پنجم و گسترش‌یافتهٔ کتاب است که برای انجمن مطبوعات عقل‌گرا منتشر شد.

هکل کتاب را بر «قانون بنیادی زیست‌زایی» خود بنا می‌کند: اینکه رشد جنین هر موجود (فردزایی)، تکرار فشرده‌ای از تاریخ تکاملی نیاکانش (نیازایی) است. بخش نخست به جنین‌شناسی می‌پردازد: تخمک، لقاح، نظریهٔ «گاسترئا»، لایه‌های جنینی، حفرهٔ بدن و ساختار مهره‌داران. بخش دوم به تبارشناسی می‌رسد و نیاکان انسان را از تک‌یاختگان تا جانوران کرم‌مانند، ماهی‌ها، چهارپایان پنج‌انگشتی و میمون‌ها دنبال می‌کند؛ فصل‌های پایانی تکامل دستگاه عصبی، اندام‌های حسی، حرکتی و گوارشی را شرح می‌دهند.

باید دانست که «قانون زیست‌زایی» در شکل قاطعی که هکل مطرح کرد امروز پذیرفته نیست، هرچند شباهت‌های جنینی واقعی‌اند و از شواهد تکامل به شمار می‌روند. هکل در زمان خودش هم به دستکاری برخی تصویرهای جنینی متهم شد، و برخی دیدگاه‌های نژادی‌اش بعدها دستاویز سوءاستفاده قرار گرفت.

با این همه، کتاب سندی مهم از تاریخ زیست‌شناسی است و نشان می‌دهد نظریهٔ تکامل در دهه‌های پس از داروین چگونه فهم و ترویج می‌شد. برای پژوهشگران تاریخ علم و علاقه‌مندان به جنین‌شناسی و تکامل خواندنی است.