What Was the Religion of Shakespeare?

«دین شکسپیر چه بود؟» سخنرانی‌ای از منجی مانگاسریان است که در ۱۹۰۷ در سالن اُرکسترا هال شیکاگو برای «انجمن دینی مستقل» ایراد شد. پرسش اصلی روشن است: شکسپیر که نه رساله‌ای الهیاتی نوشته و نه مرامی فلسفی، چه نگاهی به دین و سرنوشت داشته است؟

مانگاسریان، که خود سخنران و منتقد باورهای ماوراءطبیعی بود، می‌کوشد از تکرار و تأکید برخی دیدگاه‌ها در نمایشنامه‌ها نتیجه بگیرد. او ادعا می‌کند در تراژدی‌های شکسپیر نگاهی ضدماوراءطبیعی دیده می‌شود و تصور «بی‌دینی» او را درست نمی‌داند. این برداشت یکی از تفسیرهای ممکن است و در زمان خودش بحث‌برانگیز بود.

متن کوتاه و گفتاری است و در لحن آن شور سخنرانی حس می‌شود. برای علاقه‌مندان به شکسپیرپژوهی و تاریخ اندیشهٔ آزاداندیشانهٔ آمریکای آغاز سدهٔ بیستم خواندنی است.