The Prince and the Pauper

«شاهزاده و گدا» (۱۸۸۱) رمان تاریخی مارک تواین، نویسندهٔ آمریکایی، است که در لندن سدهٔ شانزدهم و در واپسین روزهای پادشاهی هنری هشتم می‌گذرد. این نخستین رمان تاریخی تواین بود و برخلاف «تام سایر»، لحنی جدی‌تر و فضایی تیره‌تر دارد، هرچند طنز همیشگی او در آن پیداست.

تام کنتی در کوچه‌های فقیرنشین لندن، زیر دست پدری بدمست، بزرگ شده و ادوارد تودور ولیعهد انگلستان است. این دو پسر که به‌طرز عجیبی شبیه هم‌اند، روزی تصادفی با هم آشنا می‌شوند و لباس عوض می‌کنند — و از آن پس هیچ‌کس حرفشان را باور نمی‌کند. تام ناچار است در دربار نقش شاهزاده را بازی کند و شاهزاده در خیابان‌ها با ولگردان، دهقانان و زندانیان روبه‌رو می‌شود.

تواین از این ایدهٔ ساده برای نقدی جدی بهره می‌برد: شاهزاده بی‌رحمی قوانین کیفری و بی‌عدالتی زمانه را با پوست خود می‌فهمد. کتاب برای نوجوانان و بزرگسالان هر دو خواندنی است و نثر روانش آن را برای زبان‌آموزان هم مناسب می‌کند.