The Secret History of the Court of Justinian

«تاریخ سری» را پروکوپیوس قیصری، مهم‌ترین تاریخ‌نگار بیزانس، در حدود سال ۵۵۰ میلادی نوشت. پروکوپیوس مشاور حقوقی بلیساریوس، سردار نامدار امپراتور یوستینیانوس، بود و در لشکرکشی‌های او در مرزهای ایران، آفریقا و ایتالیا حضور داشت. در آثار رسمی‌اش — «تاریخ جنگ‌ها» و «بناها» — امپراتور را ستود، اما در خفا این کتاب را نوشت که طبعاً در زمان حیاتش منتشر نشد؛ نسخه‌ای از آن قرن‌ها بعد در کتابخانهٔ واتیکان یافته و در ۱۶۲۳ چاپ شد. این نسخه ترجمهٔ کامل انگلیسی چاپ ۱۸۹۶ است.

کتاب حمله‌ای تند و شخصی به یوستینیانوس، همسرش تئودورا، بلیساریوس و همسر او آنتونینا است. پروکوپیوس امپراتور را حاکمی آزمند و ویرانگر توصیف می‌کند که با مالیات‌های کمرشکن، مصادره‌ها، دستکاری در قوانین و جنگ‌های بی‌پایان امپراتوری را تهی کرد، و تئودورا را زنی با گذشته‌ای ننگین و قدرتی بی‌مهار در پشت پرده؛ بلیساریوس هم مردی زبون در برابر همسرش تصویر می‌شود.

تاریخ‌نگاران دربارهٔ میزان درستی این روایت اختلاف دارند؛ لحنش گاه چنان افراطی است که به کینه‌جویی و شایعه‌پردازی می‌زند، و بخش‌هایی دربارهٔ گذشتهٔ تئودورا صراحتی دارد که برای همهٔ خوانندگان مناسب نیست. با این همه، به‌عنوان سند نادری از نگاه یک درباری به پشت صحنهٔ قدرت در قرن ششم، بی‌همتاست و برای علاقه‌مندان تاریخ بیزانس و تاریخ سیاسی خواندنی است.