The Wonders of Instinct

ژان‌آنری فابر (۱۸۲۳–۱۹۱۵)، حشره‌شناس و معلم فرانسوی، بیشتر عمر خود را به تماشای صبورانهٔ حشرات در طبیعت و در باغ خانه‌اش در سرینیان، که آن را «هارماس» می‌نامید، گذراند. حاصل این مشاهدات مجموعهٔ ده‌جلدی «خاطرات حشره‌شناسی» بود، و «شگفتی‌های غریزه» گزیده‌ای از فصل‌های آن است که به ترجمهٔ انگلیسی الکساندر تیشیرا د ماتوس و برنارد میال منتشر شد.

کتاب با وصف هارماس، آزمایشگاه طبیعی فابر، آغاز می‌شود و سپس به ملخ سبز، امپوسا (خویشاوند آخوندک)، سوسک شاخک‌بلند که لاروش در تنهٔ بلوط تونل می‌زند، سوسک‌های گورکن که لاشهٔ جانوران کوچک را دفن می‌کنند، مگس آبی، کرم کاروانی کاج، عنکبوت‌ها و تارتن‌ها، زنبورهای کوزه‌گر و زنبورهای اوسمیا، کرم شب‌تاب و کرم کلم می‌پردازد.

فابر در هر فصل آزمایش‌هایی ساده و هوشمندانه طراحی می‌کند تا بفهمد رفتار حشره تا کجا غریزه است و تا کجا هوش. او با نظریهٔ تکامل داروین همدل نبود و این دیدگاه در نوشته‌هایش پیداست، اما دقت مشاهداتش هنوز ستودنی است؛ داروین خود او را «مشاهده‌گری بی‌همتا» خوانده بود.

نثر فابر گرم، شاعرانه و پر از شگفتی است. این کتاب برای دوستداران طبیعت و زیست‌شناسی، و برای نوجوانان کنجکاو، انتخابی عالی است.