Wit and its Relation to the Unconscious

«لطیفه و رابطه‌اش با ناخودآگاه» کتابی از زیگموند فروید است که در ۱۹۰۵ به آلمانی منتشر شد، همان سالی که «سه رساله دربارهٔ نظریهٔ جنسیت» را نیز نوشت. این متن ترجمهٔ انگلیسی ای. ای. بریل، نخستین مترجم آثار فروید به انگلیسی، است که در ۱۹۱۶ در نیویورک منتشر شد.

فروید ده‌ها لطیفه و بذله، بسیاری از آن‌ها از فرهنگ یهودیان وین، را گرد می‌آورد و می‌کوشد سازوکارشان را تحلیل کند. او نشان می‌دهد که فنون لطیفه، مانند فشرده‌سازی، جابه‌جایی، بازی با واژه‌ها، معنای دوگانه و بی‌معنایی ظاهری، همان سازوکارهایی‌اند که در کار رؤیا دیده می‌شوند.

فروید لطیفه‌های «بی‌غرض» را از لطیفه‌های «جهت‌دار» جدا می‌کند؛ گونهٔ دوم به میل‌های پرخاشگرانه یا جنسی اجازه می‌دهد از سد سانسور اجتماعی و درونی بگذرند. به نظر او لذت خنده از صرفه‌جویی در انرژی روانی‌ای می‌آید که معمولاً صرف سرکوب می‌شود. بخش پایانی کتاب به رابطهٔ لطیفه با امر خنده‌دار و طنز می‌پردازد.

کتاب یکی از آثار کمتر شناختهٔ فروید است، اما برای علاقه‌مندان روان‌کاوی، فلسفهٔ خنده و نظریهٔ طنز خواندنی و پرنکته است.