God the Known and God the Unknown

ساموئل باتلر، نویسندهٔ «اروهون»، هم با مسیحیت سنتی که در آن پرورش یافته بود سر ستیز داشت و هم با تفسیر مادی و «تصادفی» داروینیسم. «خدای شناخته و خدای ناشناخته» نخست در ۱۸۷۹ به صورت چند مقاله در هفته‌نامهٔ «اگزمینر» منتشر شد؛ باتلر متن را بعدها بازنگری کرد و ر. ا. استریتفیلد پس از مرگ او آن را در ۱۹۰۹ به صورت کتاب درآورد.

باتلر در نُه فصل کوتاه، پس از جست‌وجوی «زمینهٔ مشترک» میان باورمندان و ناباوران، هم همه‌خدایی (پانتئیسم) را رد می‌کند، چون خدایی که همه‌چیز است در عمل هیچ‌چیز نیست، و هم خداباوری سنتی را که خدایی شخصی و بیرون از جهان را می‌پذیرد. پیشنهاد او «خدای شناخته» است: زندگی یگانه‌ای که در همهٔ جانداران جریان دارد و همهٔ گیاهان و جانوران را، چون شاخه‌های یک «درخت زندگی»، به هم پیوند می‌دهد. انسان به تعبیر او «به صورت» این خداست و جاودانگی را باید در پیوستگی زندگی جست. در فصل پایانی از «خدای ناشناخته» سخن می‌گوید: آنچه شاید ورای این زندگی باشد.

کتاب ادامهٔ اندیشه‌های باتلر در «زندگی و عادت» و «تکامل، کهنه و نو» است و دیدگاهی شخصی و بحث‌برانگیز دربارهٔ دین و زیست‌شناسی پیش می‌نهد. برای علاقه‌مندان فلسفهٔ دین و تاریخ اندیشهٔ تکاملی خواندنی است.