Principles of Geology

«اصول زمین‌شناسی» چارلز لایل، که نخستین جلدش در ۱۸۳۰ منتشر شد، کتابی است که بیش از هر اثر دیگری زمین‌شناسی جدید را بنیان گذاشت. لایل در برابر دیدگاه غالب زمانه ایستاد که دگرگونی‌های زمین را به سیلاب‌ها و فاجعه‌های ناگهانی نسبت می‌داد. استدلال او، که بعدها «یکنواختی‌گرایی» نام گرفت، این بود که همان فرایندهایی که امروز می‌بینیم — فرسایش رودها، رسوب‌گذاری، آتشفشان و زمین‌لرزه — اگر زمان کافی داشته باشند، همه‌چیز را توضیح می‌دهند.

نسخهٔ حاضر ویراست نهم (چاپ آمریکایی ۱۸۵۴) است که به گفتهٔ پیشگفتارش به «دگرگونی‌های امروزین زمین و ساکنانش» محدود شده و «زمین‌شناسی به معنای خاص» را به کتابی جداگانه سپرده است. کتاب پس از مروری بر تاریخ زمین‌شناسی، به نیروهای آبی و آتشین — رودها، جریان‌های دریایی، آتشفشان‌ها و زمین‌لرزه‌ها — می‌پردازد و سپس دگرگونی‌های جهان زنده را بررسی می‌کند: پراکندگی جانوران و گیاهان، انقراض گونه‌ها و نقش انسان در تغییر طبیعت. نمونهٔ مشهورش ستون‌های معبد سراپیس در پوتزوولی است که نشان می‌دهد زمین آهسته بالا و پایین رفته است.

پیامد اندیشهٔ لایل زمانی بود: زمین باید بسیار کهن‌تر از تصور آن روزگار باشد. داروین جلد نخست کتاب را در سفر «بیگل» همراه داشت و بعدها نوشت که این کتاب نگاهش را دگرگون کرد؛ بی «زمان ژرفی» که لایل گشود، نظریهٔ تکامل جایی برای ایستادن نداشت. برای علاقه‌مندان علوم زمین، تاریخ علم و پیشینهٔ اندیشهٔ تکاملی متنی بنیادین است.