The Evolution of Theology: an Anthropological Study

«تکامل الهیات: بررسی انسان‌شناختی» مقاله‌ای از توماس هنری هاکسلی، زیست‌شناس و مدافع پرشور نظریهٔ تکامل داروین، است. نوشته در سال ۱۸۸۶ منتشر شد و بعدها در مجموعهٔ «علم و سنت عبری» به‌عنوان هشتمین مقاله چاپ شد.

هاکسلی در آغاز مقاله می‌گوید قصد دارد خاستگاه، رشد، افول و سقوط آن اندیشه‌ها دربارهٔ وجود و قدرت موجوداتی را بررسی کند که شبیه انسان‌اند اما کمابیش بی‌جسم. او با مثال‌هایی از قوم‌شناسی و تاریخ، تحول باورها را از ساده‌ترین شکل‌ها تا الهیات پیچیده پی می‌گیرد.

مقاله پژوهشی علمی در دین‌شناسی تطبیقی است و بیشتر برای کسانی که به تاریخ اندیشه، رابطهٔ علم و دین و دیدگاه‌های قرن نوزدهمی دربارهٔ تکامل باورها علاقه دارند سودمند است. نثر هاکسلی روشن، منظم و استدلالی است و از نمونه‌های درخشان مقاله‌نویسی علمی در عصر ویکتوریا شمرده می‌شود.