Dead Souls

«نفوس مرده» (۱۸۴۲) شاهکار نیکلای گوگول و از سنگ‌بناهای رمان روسی است. پاول ایوانوویچ چیچیکوف، مردی مؤدب و میان‌مایه با گذشته‌ای مبهم، به شهری ولایتی می‌رسد و از ملکی به ملکی سر می‌زند تا از زمین‌داران «روح»هایی را بخرد — یعنی سرف‌هایی که مرده‌اند ولی تا سرشماری بعدی هنوز روی کاغذ زنده‌اند و مالک باید برایشان مالیات بدهد. نقشهٔ او این است که با این دارایی کاغذی، اعتبار و وام به دست آورد.

طرح داستان بهانه‌ای است برای گرداندن خواننده در روسیهٔ ولایتی و ساختن گالری‌ای فراموش‌نشدنی از زمین‌داران: مانیلوف خیال‌باف و احساساتی، کاروبوچکای خسیس و بدگمان، نوزدریوف لاف‌زن و جنجالی، سوباکویچ خرس‌مانند و حسابگر، و پلیوشکین که خست او را به ویرانه‌ای انسانی بدل کرده است. گوگول کتاب را «منظومه» نامید و در میان طنز، گریزهای غنایی دربارهٔ روسیه و سرنوشتش آورده است؛ از جمله تصویر مشهور «ترویکای» تازان در پایان بخش نخست.

گوگول می‌خواست اثرش، مانند «کمدی الهی»، سه بخش داشته باشد. بخش دوم را چند بار نوشت و اندکی پیش از مرگ دست‌نوشته را سوزاند. این ترجمهٔ دی. جی. هوگارث، با مقدمهٔ جان کورنوس، بخش نخست کامل و فصل‌های باقی‌ماندهٔ بخش دوم را در بر دارد. برای دوستداران ادبیات روس، طنز اجتماعی و رمان‌های شخصیت‌محور، خواندنی ضروری است.