Leonardo da Vinci: A Psychosexual Study

در یکی از دفترچه‌های لئوناردو داوینچی، میان یادداشت‌هایی دربارهٔ پرواز پرندگان، جمله‌ای عجیب آمده است: او به یاد می‌آورد که در گهواره، پرنده‌ای فرود آمد، دهانش را با دمش گشود و چند بار دم را میان لب‌هایش زد. زیگموند فروید این «خاطرهٔ کودکی» را نقطهٔ آغاز تحلیلی جسورانه از شخصیت لئوناردو کرد.

فروید در شش فصل می‌کوشد توضیح دهد چرا لئوناردو، این نابغهٔ همه‌چیزدان، بسیاری از کارهایش را ناتمام می‌گذاشت، چرا کنجکاوی پژوهشگرانه در او جای شور و عشق را گرفت، و لبخند رازآلود مونالیزا و تابلوی «قدیسه آن، مریم و کودک» چه پیوندی با کودکی او دارند — کودکی فرزند نامشروعی که سال‌های نخست را با مادرش گذراند. مفهوم «والایش»، یعنی بدل شدن نیروی غریزی به کار فکری و هنری، در این کتاب نقشی محوری دارد.

پایهٔ تحلیل اما لرزان است: فروید از ترجمه‌ای آلمانی کار می‌کرد که واژهٔ ایتالیایی nibbio (زغن) را «کرکس» برگردانده بود، و بخشی از استدلالش دربارهٔ نماد کرکس در مصر باستان بر همین خطا بنا شده است. این ترجمهٔ انگلیسی کار ای. ای. بریل است و در ۱۹۱۶ منتشر شد.

با همهٔ این‌ها، کتاب (۱۹۱۰) نخستین کوشش جدی برای روان‌کاوی یک هنرمند بزرگ و سرآغاز سنت «زندگی‌نامهٔ روان‌کاوانه» است؛ برای علاقه‌مندان به روان‌کاوی، تاریخ هنر و رنسانس، خواندنی و بحث‌برانگیز.