The Physiology of Marriage

«فیزیولوژی ازدواج» نخستین کتابی بود که انوره دو بالزاک را به شهرت رساند. او این رساله را در سی‌سالگی، پیش از نوشتن رمان‌های بزرگ «کمدی انسانی»، بی‌نام و با عنوان «تأملات یک فیلسوف التقاطی دربارهٔ خوشبختی و بدبختی زناشویی» منتشر کرد و بعدها آن را در بخش «مطالعات تحلیلی» کمدی انسانی جای داد.

کتاب ادای یک رسالهٔ علمی را درمی‌آورد: سی «تأمل»، آمار ساختگی، طبقه‌بندی، کلمات قصار و «اصول» در سه بخش. بخش نخست به وضع کلی ازدواج در فرانسه، «زن پاکدامن»، ماه عسل و نخستین نشانه‌های خطر می‌پردازد. بخش دوم «وسایل دفاع» شوهر را شرح می‌دهد: از سیاست زناشویی و چیدمان خانه تا بهداشت، «نظریهٔ تختخواب» و هنر به خانه بازگشتن. بخش سوم «جنگ داخلی» است: راهبردها، متحدان هر طرف، از مادرزن و دوستان دوران مدرسه تا پزشک و کشیش، و سرانجام «صلح زناشویی».

در پس شوخ‌طبعی و طنز گاه بی‌رحمانهٔ کتاب، نقدی جدی بر ازدواج‌های مصلحتی، تربیت دختران و نابرابری زن و مرد در جامعهٔ بورژوای فرانسه نهفته است. بالزاک در این متن بسیاری از مشاهدات اجتماعی را می‌آزماید که بعدها به رمان‌هایش راه یافتند. برای دوستداران بالزاک، تاریخ اجتماعی فرانسه و نثر طنزآمیز سدهٔ نوزدهم، کتابی خواندنی است.