William Shakespeare

ویکتور هوگو این کتاب را در سال‌های تبعید، در خانه‌اش «اوتویل هاوس» در جزیرهٔ گرنزی، نوشت. پسرش فرانسوا-ویکتور سال‌ها بر ترجمهٔ کامل آثار شکسپیر به فرانسوی کار کرده بود و هوگو قصد داشت مقدمه‌ای بر آن بنویسد؛ اما مقدمه چنان گسترده شد که به کتابی مستقل بدل گشت و در سیصدمین سالگرد تولد شکسپیر منتشر شد. این ویراست ترجمهٔ انگلیسی ا. بایو است.

بخش نخست کتاب به زندگی شکسپیر و روزگار او می‌پردازد، اما هوگو به‌سرعت از زندگی‌نامه فراتر می‌رود و به پرسشی بزرگ‌تر می‌رسد: نبوغ چیست؟ او فهرستی از «نوابغ» بشر را برمی‌شمارد که به گمانش قله‌های اندیشه و هنرند، از هومر، ایوب، آیسخولوس، اشعیا و حزقیال تا لوکرتیوس، یوونال، تاسیتوس، دانته، رابله، سروانتس و سرانجام شکسپیر، و هر یک را با نثری پرشور توصیف می‌کند. سپس به رابطهٔ هنر و علم، به این ادعا که هنر برخلاف علم پیشرفت نمی‌کند و شاهکار هرگز کهنه نمی‌شود، و به وظیفهٔ اجتماعی نویسنده در قرن نوزدهم می‌پردازد.

کتاب در واقع بیانیهٔ ادبی هوگوی پخته است: دفاعی پرشور از رمانتیسم، از آزادی هنرمند و از هنری که در خدمت پیشرفت انسان باشد. نثر آن بیشتر خطابه است تا نقد آکادمیک. برای دوستداران هوگو، شکسپیر و تاریخ نظریهٔ ادبی، متنی پرانرژی و الهام‌بخش است.