Tolstoy on Shakespeare

لئو تولستوی در سال‌های پایانی عمر جستاری بلند نوشت تا نظری را که دهه‌ها در دل داشت آشکارا بگوید: شکسپیر، برخلاف اجماع اروپایی، نه نابغه که نویسنده‌ای متوسط است. انگیزهٔ نوشتن، به گفتهٔ خودش، مقالهٔ ارنست کرازبی دربارهٔ نگرش شکسپیر به طبقهٔ کارگر بود. این کتاب ترجمهٔ انگلیسی جستار تولستوی است که در ۱۹۰۶ همراه همان مقالهٔ کرازبی و نامه‌ای از جرج برنارد شاو منتشر شد.

تولستوی برای اثبات ادعایش «شاه لیر» را، که بسیاری شاهکار شکسپیر می‌دانند، صحنه‌به‌صحنه بازگو و نقد می‌کند و آن را با نمایشنامهٔ قدیمی‌تر «شاه لیر» که شکسپیر از آن وام گرفته بود می‌سنجد. به نظر او شخصیت‌ها به زبانی غیرطبیعی و متکلف سخن می‌گویند، رویدادها باورنکردنی‌اند و انگیزه‌ها ساختگی.

سپس به پرسشی بزرگ‌تر می‌رسد: چرا چنین آثاری این‌همه ستایش می‌شوند؟ پاسخ او این است که شهرت شکسپیر حاصل نوعی تلقین جمعی است که از آلمان آغاز شد، و هنر راستین باید از احساس دینی و اخلاقی سرچشمه بگیرد؛ چیزی که به گمان او در شکسپیر نیست.

این جستار یکی از جنجالی‌ترین نقدهای ادبی تاریخ است و بعدها جورج اورول در جستار مشهور «لیر، تولستوی و دلقک» به آن پاسخ داد. برای علاقه‌مندان به شکسپیر، تولستوی و نظریهٔ هنر، خواندنی و برانگیزاننده است، حتی اگر خواننده با آن هم‌رأی نباشد.