Paradise Regained

جان میلتون این منظومه را چند سال پس از «بهشت گمشده» سرود و در ۱۶۷۱، همراه نمایشنامهٔ «سامسون آگونیستس»، منتشر کرد. اگر «بهشت گمشده» داستان از دست رفتن بهشت با نافرمانی آدم بود، این منظومه داستان بازیافتن آن با فرمانبرداری مسیح است. موضوع آن روایت انجیل از وسوسه‌شدن عیسی در بیابان پس از تعمید است.

کل منظومه، در چهار کتاب، گفت‌وگویی است میان شیطان و مسیح: شیطان پیاپی وسوسه‌هایی پیش می‌گذارد — نان در گرسنگی، ثروت، شکوه، قدرت امپراتوری‌های پارت و روم، و دانش و فرهنگ آتن — و مسیح یکی‌یکی آن‌ها را رد می‌کند. برخلاف حماسهٔ نخست که پر از نبرد، شکوه و جهان‌های گسترده است، اینجا تنها گفت‌وگو و استدلال است.

میلتون عمداً چنین کرد: به گمان او قهرمانی واقعی نه در جنگیدن که در ایستادگی درونی و خویشتن‌داری است. منظومه کوتاه‌تر، آرام‌تر و کم‌زینت‌تر از «بهشت گمشده» است و بسیاری آن را دست‌کم گرفته‌اند، اما برای شناخت کامل اندیشهٔ دینی و شاعرانهٔ میلتون خواندنی است. توصیف شکوه سپاه پارت در کتاب سوم برای خوانندهٔ ایرانی نیز جالب است.