The Sense of the Past

«حس گذشته» (The Sense of the Past) دومین رمان نیمه‌تمام هنری جیمز (Henry James) است که پس از مرگ او در ۱۹۱۷ در لندن چاپ شد. چنان‌که در مقدمه آمده، جیمز دو کتاب نخست و بخشی از کتاب سوم را نوشته بود و ظاهراً به دلیلی اتفاقی آن را کنار گذاشت، نه از ناخشنودی.

موضوع رمان گذشته و حضور آن در زندگی انسان است: مردی جوان خانه‌ای قدیمی را به ارث می‌برد و با تصویر نیاکان و فضای دوران‌های پیشین چنان درگیر می‌شود که مرز میان حال و گذشته در ذهنش کمرنگ می‌شود. جیمز با زبان پیچیده و باریک‌بینانهٔ خود مسئلهٔ آگاهی، زمان و تخیل را کاوش می‌کند.

رمان با آنکه ناتمام است، برای دوستداران جیمز و ادبیات روان‌شناختی و داستان‌های ماورایی ظریف جذاب است. مقدمه و یادداشت‌های نویسنده دربارهٔ طرح اثر نیز دیدی از شیوهٔ کار او می‌دهد.